Çerkes, Türkiye\'de bilinen kullanımı ile Çerkez, isminin kökeni ve günümüzdeki kullanılan anlamları konusunda fikir ayrılıkları bulunmaktadır. Buna göre;

1. Çerkes, Kafkasya\'nın yerli halkı olan Adigelerdir.

2. Çerkes, Kafkasya\'nın yerli halkı olan ve aynı kökenden gelen Adige ve Abhaz halklarıdır.

3. Çerkes, Kafkasya\'daki halklardan Adigeler, Abhazlar, Çeçenler, Dağıstanlılar, Osetler, Karaçaylar ve Balkarlar\'a verilen bir üst kimliktir.

Bu düşüncelerden en yaygın olanı Çerkes isminin Adige Halkı\'na verilen bir ad olduğudur. Kafkasya\'daki kullanımı itibari ile de Çerkes kelimesi Adigeler\'i temsil etmektedir.

Yukarda da değindiğimiz gibi yüklenen anlam dışında kelime kökeni konusunda da tartışmalar bulunmaktadır. Bunlardan en yaygın olanı ve kabul göreni ise M.Ö 6.yüzyılda Batı Kafkasya\'da Karadeniz kıyısında yaşayanlara Yunanlılar tarafından verilmiş olan \"Kerket\" kelimesinden geldiği yönündedir. Kerket kelimesinin bazı farklı kullanış biçimleri Serset, Kirkes, Kirke, Kirkas şeklinde olup, \"Kasların önderi\" anlamına gelmektedir. Kas kelimesi de o dönemki halka verilen isimdir.

Kaynak: http://www.cerkes.net/cerkes

çerkes- çerkez - kafkasya - adige - çerkez müzikleri

Şimdi sizlere çeşitli güvenilir kaynaklardan derlediğim, halk arasında kullanılagelen bazı örnekleri ile yazım hatalarımızı doğru ve yanlışları ile örneklendirmeye çalışacağım.

Kendimizi ilgilendiren kısmına baktığımızda Çerkesce olan kelimeleri Türkçe söylemeye kalkınca Çerkesceden de Türkçeden de ayrı bir dil yaratıyoruz aslında. Bir Çerkesce(Adıgebze) kelimenin varsa, ya Türkçesini söylemek yada Çerkesce nasıl söyleniyor ise ona bağlı kalarak söylemek gerekir.

Burada yapılan önemli hatalardan biride orijinal Çerkesce "özel" isimlerin gerçek anlamını vermeyecek şekilde Türkçeleştirilmesi hatasıdır.Özel isimler bir dile veya alfabesine uygun hale getirilebilir ancak o dilde farklı anlam yüklenemez.(Adıgebze özel bir isim olan "Pşı" unvanının "Bey/Prens" olarak çevrilmesi gibi.Türkçe Pışı olarak söylenebilirdi oysa.)

Bu ve bunun gibi önemli hataları Çerkes olan-olmayan, bilgilisinden bilgisizine,dilini bilenden bilmeyenine kadar çoğu kişi yapmaktadır.Hatta bir yazı içinde bir yerinde doğru başka yerinde yanlış yazımlar bile olabilmektedir.Şimdi bu konuda yapılan hataları birkaç temel örnekler ile açıklamaya çalışalım.

Yanlış---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Doğru

1.Adige---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Cerkes-Adıge/Adığa
2.Adigece/Adığece/Adıgece------------------------------------------------------------------------------------ Cerkesce-Adığabze/Adıgebze
3.Adıgebze-Kabardeyıbze------------------------------------------------------------------------------------------------------ Adıgebze(Batı lehçesi-Doğu lehçesi)
4.Çerkez---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Çerkes
5.Kabartay ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Kabardey
6.Kemguy/Kemırguey/Temirgoy --------------------------------------------------------------------------------------------- Çemguy
7.Abadzeh/Abzeh---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Abdzax
8.Besney/Besni---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Besleney
9.Abazin---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Abaza
10.Oshet-Osetin---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Oset
11.Habze/Çerkes Adeti-------------------------------------------------------------------------------------------------------- Adıge Xabze
12.Kase/Khase---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Xase
13.Heku---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Xeku
14.Adıge Cumhuriyeti ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Adıgey
15.Karaçay-Çerkessk Cumhuriyeti---------------------------------------------------------------------------------------------- Karaçay-Çerkes Cumhuriyeti
16.Karaçay Çerkesya Cumhuriyeti---------------------------------------------------------------------------------------------- Karaçay-Çerkes Cumhuriyeti
17.Kabardey-Balkarya Cumhuriyeti---------------------------------------------------------------------------------------------- Kabardey-Balkar Cumhuriyeti
18.Kabardin Balkar Cumhuriyeti --------------------------------------------------------------------------------------------- Kabardey-Balkar Cumhuriyeti
19.Çerkezistan---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Çerkesya
20.Rusya---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Rusya Federasyonu
21.Zaur Tutov(isim)---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Tut Zaur
22.Cankat,Canset---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Jankat,Janset
23.Setenay ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Setanay/Sateney
24.Soylu---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Work/Vork
25.Bey,Prens---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Pşı/Pışı
26.Ayıp---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Haynape
27.Çeçen(Dans olarak)--------------------------------------------------------------------------------------------------------- Şeşen/Mezdeug (Çeçen adında bir dans yoktur)
28.Kazaska ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Lezginka
29.Kafkaslı ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Kafkasyalı
30.Osetya---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Kuzey Osetya-Güney Osetya

AÇIKLAMALARIM(Eleştiriye açıktır)

1. "Adige" gerek Adığabze/Adıgebze okunuşta, gerekse Kiril esaslı Adıgey ve Kabardey alfabelerinde bu şekliyle kullanılmaz.

Anavatanda her iki lehçede de " адыгэ-adıge" olarak yazılmaktadır.Bunun yanında Ğ harfinin Adıge alfabesinde karşılığı olmasına rağmen Adıge yazımlarında genelde kullanılmaz, sadece okunuşlarda Ğ'ye yakın ses çıkar,buna konuşma ağzı desek daha doğru olur.Dolayısıyla Adığa ve Adıge doğru olan yazımlardır.


2. Adige yazımı zaten hatalı olduğundan burada Adigece teriminden değil de normalde doğru sanılan "Adıgece/Adığece" nin yanlışlığına değinmemiz lazım.

Adıgeler Türkçeye Türkubze değil Tırkubze derler.İngilizler Turkish derler.Yani herkes kendi dil yapısına göre orijinal adları bile değiştirerek isimlendirirler.

Peki! "Adıge" Adığabze bir isim olduğuna göre nasıl Türkçesi Adıgece/Adığece olabiliyor? Adığabze bir isime "ce" Türkçe eki nasıl konulabilir? Doğrusu Adıge adının Türkçesi olan Çerkes adı ve bu ada göre Adığabzenin Türkçesi "Çerkesce"dir.


3.Adığabze diye tek bir dil vardır ancak, bu dil tüm Adıge lehçelerinin ortak adıdır.Adıgey lehçesi ile Kabardey lehçesi bu dilin lehçeleridir, tek başına ayrı bir dil değildirler.En doğru tanımla bunlar Adığabzenin Doğu-Batı lehçeleridir.

4.Çerkez terimi Türk Dil Kurumunun bir hatasından ibarettir. Çoğu Türkçe ansiklopedi bu hatadan dönmüş olsa da aynı hata birçok yerde devam etmekte.

Hatanın kaynağı muhtemelen Osmanlı dönemi kayıtlarında görülen Çerkezistan adlandırmasıdır. Oysa Çerkes adı Türkçeye Rusça olan "Cherkess" adından geçmedir.Türkçe'de "CH" Ç diye okunur ama "s" harfi "z" diye okunmaz.

5. Kabartay adı Batı Adıgeleri ve Abazaların telaffuzudur. Kabardeyler kendilerine Kabartay demezler.Dolayısıyla kendilerine verdikleri adı aynı haliyle kabul etmek en doğru olandır.

6.Çemguy harici diğer adlandırmalar diğer Adıge kabilelerinin ve Rusların telaffuzlarıdır.

7.Kabardey Adıgeleri Abdzaxlara Abadzeh derler. Bu kabilenin kendine verdiği ad ise Abdzax'tır.
H harfinin Kiril esaslı Adıge alfabesinde karşılığı vardır.Buna rağmen nasıl oluyor da Kiril deki X harfi H diye okunabiliyor? Bu nedenle Abzeh'te yanlıştır.

8. Besney/Besni de diğer Adıge kabilelerinin adlandırmalarıdır.Doğrusu Besleney'dir.

9. Abazin Rusça bir adlandırmadır.Adıgeler Abadze derler.Doğrusu kendi dillerinde ki hali olan Abaza'dır.

11. Habze X harfinin Abzeh de olduğu gibi zorlama bir versiyonudur. Kiril esaslı Adıge alfabesinde H harfi bulunmasına rağmen nedense çevirilerde Abzeh veya Habze diye hatalı çeviriler yapılmaya devam ediyor.Habzenin Adıgabze'deki anlamına değinmiyoruz bile.

14. Adıge Cumhuriyeti hatalı bir yazımdır. Bazı sitelerde nedense bu hata çok yapılıyor.Tek bir Adıge Cumhuriyeti yok.Adıge Cumhuriyetleri vardır.

19. Türkçe Çerkezistan adı diğer dillerde kullanılan Circassia,Cherkessia gibi adlandırmaların hiçbiri ile uyumlu bir çeviri değildir.

Doğrusu bu çevirilerle uyumlu olan Türkçe Çerkesya adlandırmasıdır.Türkiye Türkistan olarak anılmadığı gibi.

20. Rusya Federatif bir devlettir.Sadece Rusya şeklinde anılması yanlış.İngiltere Krallığı,Türkiye Cumhuriyeti gibi doğru tanım Rusya Federasyonu'dur.

21. Zaur Tutov gibi isimler Rusça etkisinde şekillenmiş isimlerdir(ov,ev takıları ile).Bu durum doğru gibi görünse de biz Adıgeler orijinal ve Adıge diline ait haline sadık kalmak durumundayız.Adıge dilinde sülale adı başa gelecek şekilde doğru olanı Tut Zaur'dur.

22. Adıge alfabesinde C harfinin karşılığı olmasına, hatta J harfinin Türkçede de bir harf olmasına rağmen böyle hatalı telaffuzlar yapılabiliyor.

23. Setenay adının orijinali bu şekilde değildir.Orijinali kullanılsa sanırım bu adın Türkçe olduğunu kimse ağzına alamazdı.

24 -25. Work ve Pşı makamları Xabze ve kabile adları gibi özel isimlerdir.Bu isimlerin tek kelime ile ifade edilecek bir anlamları Türkçe veya başka dillerde yoktur.

Hiçbir karşılığı yoktur, hele hele prens gibi sıfatlara karşılık gelemezler.Bu Adıge kültürü ve yaşantısına özgü adlandırmalardır.Zaten çoğu tarihi kaynakta Prens ve Bey gibi özelliklere sahip olmadıkları gezginler tarafından bile şaşkınlıkla müşahede edilmiştir.

26. Haynape kavramı Türkçe "Ayıp" kavramıyla eşleştiriliyor. Bu da çok anlamsız bir yakıştırmadır ve Türk kültüründe ayıp kavramının Adıgelerin Haynape kültüründe olduğu gibi bir ağır yaptırımı da yoktur.Dolayısıyla Xabze ne ise Haynape de o oranda Adıgelere özgü bir kavramdır.

27. Diaspora da oynanan ve Çeçen adı verilen dans Türkiye harici hiçbir ülkede bu ad ile adlandırılmaz.Çeçen denilen bu dansın temelinde Adige motifleri(Mezdeug,Şeşen) içermesi yanında Lezginkadan esinlenilmiş bazı hareketler de vardır.Yani ne salt Şeşen gibidir, ne Mezdeug nede Çeçenlerin oynadığı Lezginka gibidir.

Zaten Çeçenlerin adına Çeçen dedikleri bir oyunları da yoktur.Çünkü Çeçen adı zaten Rusça bir addır.Çeçenler kendilerine Noxçi derler, Çeçen demezler.

28. Lezginka artık Kafkasya'da ve Rusya'da yer etmiş bir addır.Popülaritesi en yüksek ve kullanılan adlandırma budur.

29. Kafkaslı Kuzey Kafkasyalılığı da aşan çok genel bir adlandırmadır.Özellikle Çerkes,Oset,Çeçen gibi Kuzey Kafkasya kökenli diasporik halkların bu adlandırmayı kullanmaları abesle iştigalden ibarettir.

Şimdilik bu kadar değerli okuyucular...

Saygılarımla

Soner DAUR
Cerkes.Net

BİNLERCE ÇERKES MÜZİĞİNİ KOLAYLIKLA İNDİREBİLİRSİNİZ.

BUNUN İÇİN 15 SANİYENİZİ ALACAK BİR ÜYELİK FORMU DOLDURMALISINIZ

TAMAMEN ÜCRETSİZDİR.

BU SAYFAYI FACEBOOK'TA PAYLAŞ

ABHAZ MÜZİKLERİ
ABAZA EZGİLERİ
ASKURYALA
AĞLATAN KAFELER
ALBERT LACHA
ASLAN LİEV
ASLAN T'LEBZE
ASLAN DUDUROV
AYMAN HANASH
ADIGEY
AMER BAZOQA
ALBROZ
AHMAD WAJOUKH
ADİGA SONGS 2006
ABİDA (MAHALLİ)
APSUVA MÜZİKLERİ
ABHAZ MÜZİKLERİ-2
AL JEEL CLUB
ANZORIKO CESLAV-ADİGE NISE
ABAZİNKA
ADIGE POP
ABAZA FATİMA
APSINI APSUWA
ABHAZ WORED
ABHAZYA DEVLET KOROSU
ADİGE DİASPORA USA 2003
ADİGE MİX
ADİGE WORED
ASLAN TLEBZU KAFE CHIKH
ADUNEY ĞAŞXÇA




BAGHUBE
BADIN
BJAMIY
BARAGUN VLADİMİR
BATAJ MAHMUD
BEKALDİ Sİ KAŞENİ HORİDA
BESLENEY RİNATA
BARAGHUN MARİANNA


CİRCASSİAN SONG FESTIVAL 1994
CEGU

ÇEÇEN MİLLİ MARŞI
ÇEÇENCE MÜZİKLER
ÇEÇENLER-ŞEŞENLER
ÇERKES EZGİLERİ

DEHEJAN-DEXEJANMİX
DJ CEKU
DUDAR
DARİDA
DZIBA FATIMA
DEGHANAW

ESKİ KAYITLAR
ENSTRUMENTAL
ELENA DUGUJEVA PSİNE TSİKU

FANTOMAS KAFE


GRUP OSHTEN
GRUP NESİJ
GİTARLA ADİGA MÜZİKLERİ



HAJ MURAD
HANNOVER 2000
HAJARAT
HARADURA DİNE



İSRAİL MÜZİKLERİ
İSLAMEY
IVAN BAKIJ
İNGUŞ MÜZİKLERİ VE MİLLİ MARŞI


JORDAN WAY WAY



KAFELER
KABARDİNKA
KUSHA DOĞAN
KUŞHA DOĞAN FULL ALBÜM
KABARDEY TANGO
KAFDAĞINDA KARDELEN
KABARDEYCE NOSTALJİ
KARDANGUCHA ZARAMUK
KASGERGA KURATSA
KURİNA
KUBANIJ


LEZGİNKA
LARA MUFİT
LEPERUJ
LONDRA SENFONİ
LAWRANCE JATKER

MYNUMBERONE-KABARDEY VERSİYONU
MAGİRİ MAG
MAKKA SAGAİPOVA
MAYKOP 2000
MAZE
MARDAS & FATİMA
MAREMUKA XOCEN

NALMES
NOSTALGIA
NARTİJ
NART
NAHUS KERİM
NOXÇİYN İLLİ
NALÇİK ZUBER
NİSASE DOQUE - KUŞHA DOĞAN

OSHTEN
OLGA SAKUR



PŞINAVO BEKALDİ
PŞIBLEN MURAT
PARS KAFKAS MP3
PŞİNAWO BERKAY
PŞİNEWO AKIN
PŞINAWO ONUR
PİYANO İLE-PİANO - İVAN




SULTAN URAGUN-AHMETDELE
SAWZER
SAE'ED BAZOKA
SHAUAJ ELMERZA
SALAMAN
SIKAFENU SIKAKUAS - OYNAMAYA GELDİM

ŞEYH ŞAMİL
ŞEŞENLER-ÇEÇENLER

TAMARA
TUT ZAUR
TİMUR XACAE

UZUNYAYLA KAFELERİ
USA
ÜRDÜN

WUPPERTAL
WUİC
WARİDADA
WORED
WUBIJ JANKAT


ZALİM
ZKARİA NASH

BİR TUTAM HAYAT/ BİR TUTAM SEVGİ-Mauşe Resul NİKBAY

Onun  hayatımızdaki yerini hafızamın geri dönebildiği en son güne , ilkokul öncesinden itibaren hatırlıyorum. Etrafı disipline eden, çok otoriter lider özellikli biri değil, tam aksine; Barışçıl, sevgi dolu, paylaşımcı ve merhamet abidesi bir Adiğe hanımefendisiydi.

Hayal meyal hatırladığım ilkokul birinci sınıf ve öncesi dönemde adeta köyümüzün tek pşınawosuydu. Seferhan Ninem Necip dedemizin vefatından sonra sanırım yirmi küsur yıl yaşadı.
Tüm Adiğe köylerindeki gibi kireçle bembeyaz sıvanmış, cam çerçeveleri farklı renkle boyanarak ayrılmış tertemiz ışıl ışıl mütevazı evi yaşlı genç herkesin uğrak yeriydi.
Seferhan ninem vita kutularında çiçek bakacak kadar titiz, ufacık bahçesinde her çeşit sebzeyi yetiştirecek kadar çalışkan, çat kapı gelen her misafiri için sekiz on dakikada bir sofra kuracak kadar bir Adiğe hanımefendisiydi.
Onun mutfağında sizi ağırlayacak mutlaka farklı şeyler her zaman bulunurdu. Seksenli yıllarda içi dolu tel dolabın yerini doksanlı yıllarda buzdolabı almıştı. Kuzenlerle beraber her iki dönem dede kim bilir kaç kez onun sevgi ve şefkatine sığınarak o dolapları boşaltmışlığımız vardır.
Düşünüyorum da onun ninnisini duymamış, ondan şeker, çikolata almamış sofrasında iki lokma ekmek yememiş bir nesil kalmışmıdır acaba?
Düğün yemeklerinin baş aşçısı, tüm köy doğumlarının tecrübeli ebesi, cenaze törenlerinin bilge kişisi olmak sanki onun zorunlu bir toplumsal göreviydi.
Hayatın ağırlığını en çok üzerinizde hissettiğinizde onla olmak, onun sohbetine katılmak modern ismiyle adeta bir stan-up gösterisini izlemek gibiydi. Adigece başlayan cümleleri bazen aniden Türkçeye geçiverir, yer değiştiren eklerle Türkçede ilginç bir hal alırdı. Bazen Adige olmayan muhataplarına bile Adigece konuşması bizim için yaşanılacak en tatlı anlardan biriydi.
Seksenli yılların köy hayatında vazgeçilmezimiz olan TRT1 deki siyah beyaz Türk filmlerindeki başrol oyuncularını ellerini çırparak Adiğece "gitme öldürecekler" diyerek uyarması, Dram konulu sahnelerde nerdeyse gözyaşı dökmesi onun berrak kalbinin dışa bir yansımasıydı adeta
***
Son yıllarda artık fazla köyde kalmıyordu. Kış aylarında Ankara da, yazınsa köyüne gelir sıcak yaz günlerinde evinde kalır sonbaharda tekrar yola çıkardı.
Uzun zamandır ziyaret edememiştim kendisini, son zamanlarda sağlığıda bozulmuştu. Ramazan bayramı tatilini fırsat bulup kendisini ziyarete gittim.
Elini öptüm, sarıldım.
Başını kaldırdı, yüzüme baktı, gülümsedi.
Simamı hatırlamasına rağmen ismimi çıkaramadı zayıflamıştı hafızası. Oturduk uzun uzun konuştuk. Seksen küsur yaşına rağmen hala o billur  gibi  konuştuğu Adiğe dilini  kaybetmemişti.
Zaman geçmiş kalkma vakti gelmişti, vedalaştık...
O her zamanki asil Adiğe kadını yaşına rağmen yanımızda gelip bizi bahçe kapısına kadar uğurlamaya gelmişti.  Aracın çalışmasıyla içten ve duygu yüklü kaafe seside birden yükselmişti.
_Ninecim hatırladın mı bu müzikleri dedim
Gözlerinin içi parlamıştı
-evet dedi onu bana verbilirmisin
Sonra öğrendim bulunduğu ortamda herhangi bir CD çalar cihazı yoktu. Ona söz verdim bir sonraki ziyaretimde onun dinleyebileceği kasetler getireceğime
Vedalaşarak ayrıldım.

***
Yoğun dünya meşgalesiyle insanlığımızı da kaybettiğimiz bir gün bir paylaşım  sitemizde Seferhan Ninemizi kaybettiğimiz belirtiliyordu, on beş gün olmuştu toprağa verileli.
Kendime geldim o an
Ama bu kendine geliş, geç kalıştı da aynı zamanda...

Suçladım kendimi üzerimizde bunca emeği olan bir sevgi abidesi insanın vefatını bir web sayfasındanmı öğrenecektim. Ruhuna okuyabildiğim birkaç fatiha maalesef tesellim olamadı. Eminim bu duyguyu yaşan birçok dostumuz olmuştur.
Değerli arkadaşlar bu hayat hikâyesini neden yazma gereği duydum biliyor musunuz? Kabul edersiniz ki hepimizin etrafında bir ömrün karşılıksızca yükünü çekmiş dedelerimiz, ninelerimiz var ve biz günlük telaşlarımız içinde bu insanları kaybettiğimizde değerlerini anlıyoruz

Zamanında topluma kol kanat geren, bizleri şefkatle bağırlarına basan bu kutlu insanlara sarılmak için en uygun zamanımı arıyoruz? O gün bu gündür işte
Haydi, geç kalmayalım...

Mauşe Resul NİKBAY

www.paukaf.com/koseyazilari